Finance

Trong nhiều doanh nghiệp SME, CAPEX và OPEX thường được xem là khái niệm kế toán, chỉ liên quan đến phòng Tài chính. Trên thực tế, cách hiểu và phân biệt CAPEX – OPEX ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp lập ngân sách, phân bổ nguồn lực và vận hành hằng ngày. Khi nhìn đúng bản chất, ngân sách không chỉ là con số cần kiểm soát, mà trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định. Bài viết này tiếp cận CAPEX và OPEX dưới góc nhìn quản trị, giúp những nhà quản lý không chuyên tài chính (non-finance manager) và chủ doanh nghiệp hiểu cách một CFO nhìn ngân sách, gắn chi tiêu với năng lực và mục tiêu kinh doanh. Nếu bạn đang tham gia đề xuất hoặc phê duyệt ngân sách, hãy bắt đầu bằng việc hiểu đúng CAPEX và OPEX trong phần bài viết dưới đây.

Trong nhiều doanh nghiệp SME, CAPEX và OPEX không phải là khái niệm xa lạ. Tuy nhiên, việc nhầm lẫn hai loại chi phí này vẫn diễn ra thường xuyên và để lại hệ quả lớn hơn nhiều so với một lỗi hạch toán. Khi một khoản chi bị hiểu sai bản chất, doanh nghiệp không chỉ phân bổ ngân sách sai, mà còn đặt kỳ vọng sai về hiệu quả, đánh giá sai lợi nhuận và đặc biệt là làm căng dòng tiền mà không nhận ra ngay. Với các cấp quản lý kinh doanh cũng như chủ doanh nghiệp, đây là một trong những “điểm mù tài chính” dễ khiến chiến lược và vận hành đi chệch hướng trong nhiều năm. Bài viết này tập trung chỉ ra 5 sai lầm phổ biến nhất khi nhầm lẫn CAPEX và OPEX, phân tích hệ quả cụ thể đến doanh nghiệp SME, và đưa ra các nguyên tắc thực tế giúp nhà quản lý ra quyết định chi tiêu đúng hơn.

Trong vai trò Marketing, Sales, Trade hay Operation, các non-finance manager thường xuyên phải đề xuất và triển khai các quyết định liên quan đến chi phí như ngân sách marketing, khuyến mãi, tung sản phẩm mới hay đầu tư công cụ. Tuy nhiên, các quyết định này thường được đánh giá dựa trên việc “đã làm đủ hoạt động hay chưa”, thay vì câu hỏi cốt lõi là “hoạt động đó tạo ra giá trị kinh tế gì cho doanh nghiệp”. Rủi ro phát sinh khi chi phí được nhìn thấy rất rõ và ngay lập tức, trong khi lợi ích chỉ tồn tại dưới dạng kỳ vọng trong tương lai và hiếm khi được lượng hóa một cách bài bản. Điều này khiến nhiều quyết định trông có vẻ hợp lý về mặt chuyên môn nhưng lại khó chứng minh tác động lên P&L, ROI hoặc dòng tiền, dẫn đến mâu thuẫn khi trao đổi với Finance hoặc Ban lãnh đạo. Vì thiếu một khung phân tích chung để so sánh chi phí và lợi ích, non-finance manager dễ rơi vào hai thái cực: hoặc ngại đề xuất vì sợ rủi ro tài chính, hoặc triển khai mạnh tay nhưng không kiểm soát được hiệu quả thực sự. Đây chính là điểm Cost–Benefit Analysis trở thành công cụ cần thiết, giúp chuyển quyết định từ cảm tính sang dựa trên giá trị kinh tế.

Bài viết phân tích cơ sở dồn tích (Accrual Basis) dưới góc nhìn điều hành, giúp doanh nghiệp hiểu cách ghi nhận doanh thu và chi phí tại thời điểm phát sinh ảnh hưởng thế nào đến báo cáo tài chính và quyết định quản lý. Thông qua phân tích đặc điểm, vai trò và một case study thực tế, bài viết cho thấy vì sao Accrual Basis là nền tảng quan trọng để đọc đúng sức khỏe doanh nghiệp và xây dựng tăng trưởng bền vững.

Dù doanh nghiệp lớn hay nhỏ, việc ra quyết định dựa trên dữ liệu sẽ giúp bạn tránh được những sai lầm đắt giá. Tài chính không phải “số má phức tạp” nó là công cụ giúp chủ doanh nghiệp nhìn rõ thực trạng và dẫn dắt tương lai.

Một trong những giá trị lớn nhất của AOP là khả năng đo lường và điều chỉnh liên tục. Khi kế hoạch được viết rõ theo tháng/quý, doanh nghiệp dễ phát hiện sai lệch và hành động sớm trước khi vấn đề trở thành rủi ro lớn. AOP vì thế không phải tài liệu cố định, mà là “bản điều khiển” giúp doanh nghiệp vận hành linh hoạt giữa biến động thị trường.

Một bản AOP lý tưởng là khi tất cả phòng ban nhìn về cùng một chỉ hướng chung, nói cùng một ngôn ngữ dữ liệu và hiểu rõ vai trò của mình trong mục tiêu của doanh nghiệp. Khi sự phối hợp được thiết lập đúng cách, AOP trở thành công cụ mạnh giúp tổ chức chủ động trước biến động, tối ưu nguồn lực và tạo nền tảng tăng trưởng bền vững cho cả năm tài chính.

Mỗi hoạt động trong doanh nghiệp từ mua hàng, sản xuất, bán hàng đến hậu mãi đều liên quan chặt chẽ với nhau. Chỉ cần một khâu kém hiệu quả, toàn bộ hệ thống có thể bị kéo chậm, chi phí đội lên hoặc doanh thu mất đi. Việc phân tích Value Chain không chỉ để biết doanh nghiệp đang làm gì mà để thấy chính xác điều gì mang lại lợi nhuận và điều gì đang làm tổ chức nặng gánh. Đây là nền tảng để chủ doanh nghiệp ra quyết định có căn cứ, không mơ hồ.